LLM là gì?
LLM, viết tắt của large language model (mô hình ngôn ngữ lớn), là loại model AI tạo sinh được huấn luyện bằng học máy trên lượng văn bản rất lớn để đọc hiểu và viết ra chữ. Các trợ lý như ChatGPT, Claude, Gemini, Grok hay DeepSeek đều chạy trên LLM: bạn gửi chữ vào, model trả chữ ra, có thể là câu trả lời, bản dịch, đoạn code hay kế hoạch làm việc.
Trong ngành luật, LLM còn là viết tắt của bằng thạc sĩ luật (Master of Laws); bài này nói về nghĩa trong AI.
LLM hoạt động thế nào?
Ở mức đơn giản, LLM làm một việc lặp đi lặp lại: đọc toàn bộ đoạn chữ đang có rồi đoán phần chữ tiếp theo, thêm vào, rồi đoán tiếp. Model không tra cứu câu trả lời có sẵn mà tạo ra từng phần dựa trên những mẫu hình học được trong lúc huấn luyện.
- Token: model không đọc theo chữ mà theo token, những mẩu chữ nhỏ. Tiếng Việt tốn nhiều token hơn tiếng Anh cho cùng nội dung; cách quy đổi có ở bài 1 triệu token là bao nhiêu chữ.
- Kiến trúc transformer: phần lớn LLM hiện nay dựa trên kiến trúc này, công bố năm 2017, cho phép model cân nhắc mọi phần của đoạn chữ cùng lúc khi đoán phần tiếp theo.
- Tham số: các con số model học được trong lúc huấn luyện, thường tính bằng tỷ. Model kiểu mixture of experts chỉ kích hoạt một phần tham số cho mỗi token; ví dụ DeepSeek-V4-Pro có 1,6 nghìn tỷ tham số nhưng mỗi token chỉ dùng 49 tỷ.
- Cửa sổ ngữ cảnh: lượng token tối đa model đọc được trong một lần gọi; xem bài context window là gì.
LLM được huấn luyện ra sao?
Thường có hai giai đoạn. Huấn luyện trước (pre-training) cho model đọc lượng văn bản khổng lồ để học ngôn ngữ và kiến thức chung. Huấn luyện sau (post-training) dạy model làm theo hướng dẫn, trò chuyện, dùng công cụ và tránh câu trả lời có hại, bằng dữ liệu mẫu và phản hồi của con người hoặc của model khác.
Vì học từ dữ liệu tới một thời điểm, mỗi model có mốc kiến thức: ví dụ các model Claude 5.5 dừng ở tháng 6/2026, Grok 4.7 ở tháng 5/2026. Muốn có thông tin mới hơn, model cần công cụ tìm kiếm web.
Model suy nghĩ khác model thường thế nào?
Nhiều LLM hiện nay có chế độ suy nghĩ (thinking, reasoning): trước khi trả lời, model viết ra phần suy luận nhiều bước, nhờ vậy làm tốt hơn với toán, lập trình, phân tích. Đổi lại, phần suy nghĩ tốn thêm token và thời gian. Một số model bật chế độ này mặc định, như DeepSeek V4; trên ứng dụng Claude, các model 5.5 luôn bật và không tắt được.
Model mở và model đóng
LLM chia làm hai nhóm theo cách phát hành:
- Model đóng: chỉ dùng qua ứng dụng và API của hãng, như Claude của Anthropic, GPT của OpenAI, Gemini của Google, Grok.
- Model mở (open-weight): hãng công bố trọng số để ai cũng tải về chạy, như DeepSeek với giấy phép MIT, Qwen của Alibaba, GLM của Zhipu AI. Tự chạy thì dữ liệu không rời máy chủ của bạn, nhưng cần phần cứng đủ mạnh. Xem bài DeepSeek là gì.
- Cả hai nhóm đều gọi được qua API theo chuẩn chung; xem bài OpenAI-compatible API là gì.
Giới hạn của LLM cần biết
Dùng LLM hiệu quả bắt đầu từ việc biết nó hay sai ở đâu:
- Bịa thông tin (hallucination): model có thể viết điều nghe hợp lý nhưng sai, đặc biệt với số liệu, trích dẫn, tên riêng. Kiểm tra lại thông tin quan trọng.
- Không nhớ giữa các lần gọi: cảm giác “nhớ” có được là vì ứng dụng gửi lại lịch sử trò chuyện.
- Không biết sự kiện sau mốc kiến thức nếu không có công cụ tìm kiếm.
- Kết quả có thể khác nhau giữa các lần hỏi cùng một câu.
Dùng LLM vào việc gì và bằng cách nào?
LLM là phần chữ của AI tạo sinh. Người dùng phổ thông dùng LLM qua ứng dụng chat để hỏi đáp, viết, dịch, tóm tắt, phân tích file; xem bài Claude AI là gì. Lập trình viên gọi LLM qua API để gắn vào sản phẩm, cho LLM trả lời theo tài liệu riêng bằng RAG, hoặc dùng coding agent để LLM tự đọc và sửa code; xem bài AI agent là gì. Muốn kết quả tốt hơn ngay, học cách viết yêu cầu ở bài prompt là gì.
Câu hỏi thường gặp
LLM là gì trong AI?
Là mô hình ngôn ngữ lớn: model AI được huấn luyện trên lượng văn bản rất lớn để đọc hiểu và viết ra chữ, nền của ChatGPT, Claude, Gemini, Grok, DeepSeek.
LLM và AI khác nhau thế nào?
AI là lĩnh vực rộng gồm nhiều loại hệ thống. LLM là một loại model AI chuyên về ngôn ngữ; các trợ lý chat và coding agent hiện nay đều xây trên LLM.
ChatGPT có phải là LLM không?
ChatGPT là ứng dụng trợ lý chạy trên các LLM của OpenAI, cụ thể là các model GPT. Tương tự, Claude là tên cả họ model lẫn ứng dụng của Anthropic.
Có tự chạy LLM trên máy được không?
Được với model mở như DeepSeek, Qwen, GLM, nếu máy đủ mạnh; model lớn cần máy chủ có GPU. Model đóng như Claude, GPT, Gemini chỉ dùng qua ứng dụng và API của hãng.