Prompt là gì?
Prompt là phần chữ bạn đưa cho model AI để nó làm việc: câu hỏi, yêu cầu, tài liệu dán kèm, ví dụ và hướng dẫn về cách trả lời. Trong ứng dụng chat như ChatGPT, Claude hay Gemini, prompt chính là tin nhắn bạn gõ. Khi gọi model qua API hay dùng coding agent, prompt còn gồm phần hướng dẫn cố định mà ứng dụng gửi kèm mỗi lần.
Viết prompt tốt (prompt engineering) thường là cách nhanh để có kết quả tốt hơn mà không phải đổi công cụ hay model.
System prompt và user prompt khác nhau thế nào?
System prompt là hướng dẫn chung, đặt vai trò và cách cư xử cho cả cuộc trò chuyện, ví dụ “Bạn là trợ lý chăm sóc khách hàng, trả lời ngắn, lịch sự”. User prompt là yêu cầu cụ thể của từng lượt. Trong ứng dụng chat, phần “hướng dẫn tuỳ chỉnh” hay hướng dẫn của Project, Gem, GPT đóng vai trò gần giống system prompt; với coding agent, file CLAUDE.md hay AGENTS.md trong dự án là hướng dẫn được nạp ở mọi phiên.
Trước khi sửa prompt: biết thế nào là tốt
Tài liệu của Anthropic khuyên chuẩn bị ba thứ trước khi tối ưu prompt: tiêu chí thành công rõ ràng cho việc của bạn, một cách kiểm tra kết quả theo các tiêu chí đó, và một bản prompt đầu tiên để cải thiện. Không có cách đo thì rất khó biết lần sửa nào thật sự tốt hơn.
Cũng theo tài liệu này, không phải vấn đề nào cũng nên giải bằng prompt: muốn nhanh hơn hay rẻ hơn, đổi sang model khác đôi khi dễ hơn sửa câu chữ.
Tám cách viết prompt hiệu quả
Theo hướng dẫn viết prompt chính thức của Anthropic, áp dụng được cho phần lớn model hiện nay:
- Rõ ràng và cụ thể: hãy coi model như một nhân viên mới rất giỏi nhưng chưa biết quy ước của bạn. Phép thử: đưa prompt cho một đồng nghiệp không biết gì về việc này; nếu họ bối rối thì model cũng vậy.
- Nêu bối cảnh và lý do: thay vì “không dùng dấu ba chấm”, viết “câu trả lời sẽ được máy đọc thành tiếng, nên đừng dùng dấu ba chấm vì máy không biết đọc”. Model hiểu lý do thì áp dụng đúng cả ở trường hợp bạn chưa nói tới.
- Đưa ví dụ mẫu: 3 tới 5 ví dụ sát với việc thật, đủ đa dạng để model không bắt chước nhầm một chi tiết, và tách riêng khỏi phần hướng dẫn.
- Chia các phần bằng thẻ: bọc hướng dẫn, bối cảnh, tài liệu và dữ liệu đầu vào trong các thẻ như
<huong_dan>,<tai_lieu>để model không lẫn phần nào là lệnh, phần nào là dữ liệu. - Giao vai trò: một câu trong system prompt như “Bạn là kế toán của doanh nghiệp nhỏ ở Việt Nam” đủ làm đổi giọng và cách trả lời.
- Tài liệu dài để trên, câu hỏi để cuối: với đầu vào dài, đặt tài liệu ở đầu prompt và câu hỏi ở cuối; Anthropic ghi cách này cải thiện chất lượng tới 30% trong thử nghiệm của họ.
- Nói điều cần làm thay vì điều cấm: thay vì “đừng dùng markdown”, viết “trả lời bằng các đoạn văn liền mạch”.
- Chia việc lớn thành chuỗi: một việc nhiều bước nên tách thành vài prompt nối nhau, đầu ra bước trước làm đầu vào bước sau, dễ kiểm tra từng bước hơn.
Prompt mẫu tiếng Việt
Một prompt cho trợ lý trả lời khách hàng, áp các cách ở trên: vai trò, bối cảnh có lý do, tài liệu để trước, yêu cầu rõ ràng và cách xử lý khi thiếu thông tin.
Bạn là trợ lý chăm sóc khách hàng của một cửa hàng bán đồ gia dụng online.
<boi_canh>
Khách hỏi qua Zalo và thường đọc trên điện thoại, nên câu trả lời phải ngắn.
</boi_canh>
<tai_lieu>
(dán chính sách đổi trả và bảo hành của cửa hàng ở đây)
</tai_lieu>
<yeu_cau>
Trả lời câu hỏi của khách chỉ dựa trên tài liệu ở trên, tối đa 3 câu, giọng thân thiện.
Nếu tài liệu không có thông tin, nói rõ sẽ chuyển câu hỏi cho nhân viên, không tự đoán.
</yeu_cau>
<cau_hoi>
(câu hỏi của khách)
</cau_hoi>Prompt cho coding agent
Với coding agent như Claude Code hay Codex, prompt tốt là một việc cụ thể kèm tiêu chí xong: sửa lỗi gì, ở đâu, không được đụng phần nào, và kiểm tra bằng lệnh nào. Quy ước dùng lâu dài như lệnh build, lệnh test, cách đặt tên thì ghi vào CLAUDE.md hay AGENTS.md để không phải nhắc lại. Việc lớn thì cho agent lên kế hoạch trước, duyệt xong mới cho làm; xem bài AI agent là gì và Claude Code là gì.
Prompt dài có tốn tiền hơn không?
Có. Model tính tiền theo token, và mọi thứ trong prompt, kể cả tài liệu dán kèm và lịch sử trò chuyện, đều là token input. Prompt rõ ràng thường ngắn hơn prompt lan man, và giúp tránh những lượt hỏi lại tốn thêm tiền. Cách quy đổi token ra chữ tiếng Việt có ở bài 1 triệu token là bao nhiêu chữ, còn giới hạn độ dài prompt có ở bài context window là gì.
Câu hỏi thường gặp
Prompt là gì trong AI?
Là phần chữ bạn đưa cho model AI để nó làm việc: câu hỏi, yêu cầu, tài liệu, ví dụ và hướng dẫn về cách trả lời. Trong ứng dụng chat, prompt là tin nhắn bạn gõ.
Prompt engineering là gì?
Là việc viết và thử lại prompt để model trả lời đúng ý hơn: nêu rõ yêu cầu, bối cảnh, ví dụ mẫu, chia phần bằng thẻ, rồi đo kết quả theo tiêu chí đã đặt trước.
Viết prompt bằng tiếng Việt có được không?
Được. Các model lớn hiện nay hiểu và trả lời tiếng Việt; nên ghi rõ ngôn ngữ của câu trả lời nếu tài liệu đầu vào là tiếng Anh. Lưu ý tiếng Việt tốn nhiều token hơn tiếng Anh cho cùng nội dung.
Có cần học prompt engineering khi model ngày càng thông minh không?
Vẫn nên biết những điều cơ bản. Model mạnh hơn hiểu ý tốt hơn, nhưng vẫn không biết bối cảnh, quy ước và tiêu chí của bạn nếu bạn không nói ra.