Deepfake là gì?
Deepfake là video, hình ảnh hay giọng nói được tạo hoặc chỉnh bằng AI để giống một người thật: ghép mặt người này lên người khác, cho một người “nói” điều họ chưa từng nói, hay dựng lại một sự kiện không có thật. Tên gọi ghép từ deep learning (học sâu) và fake (giả). Deepvoice là phần giả giọng: AI học giọng một người từ vài đoạn ghi âm rồi đọc câu mới bằng giọng đó.
Công nghệ này có ích khi dùng đúng và có sự đồng ý, như lồng tiếng phim, làm video đào tạo. Nhưng nó cũng đang bị kẻ gian dùng để lừa tiền, nên luôn đề phòng khi có ai đó nhờ chuyển tiền qua mạng.
Các kiểu lừa đảo deepfake hay gặp ở Việt Nam
Theo Bộ Công an, riêng năm 2025 lực lượng chức năng phát hiện hơn 4.200 vụ lừa đảo trực tuyến, thiệt hại ước khoảng 8.000 tỷ đồng, và các thủ đoạn ngày càng dùng AI. Những kịch bản deepfake công an nhiều nơi cảnh báo:
- Chiếm tài khoản mạng xã hội của một người, rồi gọi video giả mặt, giả giọng người đó cho bạn bè, người thân để vay tiền hay nhờ chuyển khoản gấp.
- Giả người thân gặp chuyện khẩn: bị giữ ở sân bay, thiếu tiền vé xe, gặp tai nạn; hoặc giả giáo viên, nhân viên y tế báo con em đang cấp cứu.
- Gọi video giả danh cán bộ Công an, Viện kiểm sát, Toà án, nói bạn liên quan tới vụ án và đòi chuyển tiền “xác minh”, “chứng minh nguồn tiền” hay cài ứng dụng lạ.
- Dùng ảnh, video AI dựng một người hấp dẫn để làm quen lâu dài rồi dụ đầu tư chứng khoán, tiền ảo.
- Gọi điện “không nói gì” để thu mẫu giọng của bạn, dùng giả giọng về sau.
Dấu hiệu nhận biết cuộc gọi video deepfake
Tổng hợp từ khuyến cáo của Công an TP.HCM, Khánh Hoà, Phú Thọ:
- Cuộc gọi rất ngắn, hình mờ, tiếng rè, giật; người gọi vội tắt máy với lý do sóng yếu, hết pin.
- Khuôn mặt đơ, ít cảm xúc, mắt ít chớp; khẩu hình miệng không khớp lời nói; đầu và thân không khớp nhau khi cử động.
- Da mịn bất thường hoặc lệch màu với cổ, tóc; ánh sáng, bóng đổ trên mặt không hợp với phòng xung quanh.
- Giọng đều đều, thiếu cảm xúc, nghe như máy; âm thanh lệch với hình hoặc có tạp âm lạ.
- Nội dung luôn gấp và đòi tiền, và tài khoản nhận tiền mang tên người lạ, “đại lý vé”, “nhân viên sân bay” chứ không phải tên người thân.
- Công an TP.HCM khuyên: thấy từ hai dấu hiệu trở lên thì dừng mọi giao dịch và báo người thân hoặc cơ quan công an. Deepfake ngày càng giống thật, nên không thấy dấu hiệu nào cũng chưa chắc là thật.
Gặp cuộc gọi nghi là deepfake thì làm gì?
Làm theo thứ tự, đừng để bị hối thúc:
- Kết thúc cuộc gọi ngay, không làm theo yêu cầu chuyển tiền, không đọc mã OTP, mật khẩu, mã PIN hay thông tin căn cước.
- Gọi lại cho người thân bằng số điện thoại di động quen thuộc, không gọi lại qua Zalo, Facebook vì tài khoản có thể đã bị chiếm; hoặc hỏi qua một người thân khác.
- Hỏi điều chỉ người thật biết, như một kỷ niệm riêng, tên thú cưng, chuyện vừa xảy ra trong nhà.
- Với người tự xưng ngân hàng, công an: gác máy rồi tự gọi tổng đài chính thức của ngân hàng hoặc tới cơ quan công an. Công an, Viện kiểm sát, Toà án, ngân hàng không yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân để xác minh, điều tra.
- Báo cho người bị giả mạo biết tài khoản của họ có thể đã bị chiếm để họ đổi mật khẩu và cảnh báo bạn bè.
Lỡ chuyển tiền cho kẻ lừa đảo thì làm gì?
Càng nhanh càng có cơ hội giữ được tiền:
- Gọi ngay tổng đài ngân hàng của bạn để báo lừa đảo và đề nghị chặn, tra soát giao dịch.
- Giữ lại bằng chứng: số điện thoại, tên và số tài khoản nhận tiền, ảnh chụp tin nhắn, cuộc gọi, đường link, biên lai chuyển khoản.
- Trình báo cơ quan công an nơi bạn ở để được hướng dẫn xử lý.
- Đổi mật khẩu và bật xác thực hai lớp cho tài khoản mạng xã hội, email, ngân hàng nếu bạn đã lỡ cung cấp thông tin.
Phòng trước cho cả gia đình
Vài việc nên làm từ hôm nay:
- Bật xác thực hai lớp cho Facebook, Zalo, email, vì kẻ gian thường bắt đầu bằng việc chiếm tài khoản để có ảnh, video, danh sách bạn bè.
- Bàn trước trong gia đình: chuyện tiền bạc qua mạng luôn phải gọi lại bằng số điện thoại quen, và có một câu hỏi hay từ khoá riêng để xác minh.
- Hạn chế đăng công khai video có giọng nói, khuôn mặt cận cảnh; cẩn thận với cuộc gọi lạ im lặng.
- Nhắc cha mẹ, ông bà: con cháu gọi video vay tiền gấp thì gác máy, gọi lại số quen trước khi chuyển.
- Để ý cảnh báo của ứng dụng ngân hàng: nhiều ngân hàng đã cảnh báo, thậm chí tự chặn chuyển tiền tới tài khoản có dấu hiệu lừa đảo dựa trên dữ liệu chung với Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước, NAPAS.
- Chỉ cài ứng dụng từ kho chính thức, không bấm link lạ; cách nhận diện trang, ứng dụng AI giả có ở bài AI miễn phí.
Kiểm ảnh, video có do AI tạo không
Với ảnh, video lan truyền trên mạng, bạn có thể tải lên ứng dụng Gemini và hỏi có do AI tạo không: Gemini kiểm watermark ẩn SynthID, nhưng chỉ nhận ra nội dung tạo bằng AI của Google, và đọc thông tin nguồn gốc C2PA nếu file có. Không thấy dấu hiệu nào không có nghĩa là thật. Cách kiểm và giới hạn của các công cụ phát hiện có ở bài check AI. Với cuộc gọi trực tiếp thì không kịp kiểm bằng công cụ, nên cách chắc chắn vẫn là gác máy và gọi lại số quen.
Pháp luật Việt Nam nói gì về deepfake?
Theo Luật Trí tuệ nhân tạo, có hiệu lực từ 01/3/2026, nội dung mô phỏng ngoại hình, giọng nói người thật hay tái hiện sự kiện thật phải gắn nhãn dễ nhận biết khi đưa ra công chúng, và luật cấm dùng yếu tố giả mạo, mô phỏng người và sự kiện thật để lừa dối, thao túng gây tổn hại nghiêm trọng. Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 32) yêu cầu có sự đồng ý của người trong ảnh khi dùng hình ảnh của họ. Dùng deepfake để chiếm đoạt tài sản là hành vi lừa đảo và có thể bị xử lý hình sự.
Câu hỏi thường gặp
Deepfake là gì?
Là video, hình ảnh, giọng nói được tạo hoặc chỉnh bằng AI để giống một người thật, như ghép mặt, giả giọng, dựng lại sự kiện không có thật. Tên ghép từ deep learning (học sâu) và fake (giả); deepvoice là phần giả giọng.
Cuộc gọi deepfake là gì?
Là cuộc gọi video mà hình ảnh, giọng nói của người gọi được AI giả thành người bạn quen, thường sau khi kẻ gian chiếm tài khoản mạng xã hội của người đó, để vay tiền, nhờ chuyển khoản gấp hoặc lấy thông tin của bạn.
Lừa đảo qua video deepfake thường nhằm mục đích gì?
Chủ yếu để chiếm đoạt tài sản: lừa bạn chuyển tiền vào tài khoản của kẻ gian, hoặc lấy mã OTP, mật khẩu, thông tin cá nhân để tự rút tiền, chiếm tài khoản. Một số còn dụ cài ứng dụng lạ hay đầu tư vào sàn không rõ nguồn gốc.
Làm sao nhận biết video deepfake?
Để ý cuộc gọi ngắn, hình mờ, tiếng rè, mặt đơ, mắt ít chớp, khẩu hình không khớp, da và ánh sáng bất thường, giọng đều như máy, và tài khoản nhận tiền mang tên người lạ. Có từ hai dấu hiệu trở lên thì dừng giao dịch, gọi lại số quen để xác minh.
Lỡ chuyển tiền cho kẻ lừa đảo deepfake thì làm gì?
Gọi ngay tổng đài ngân hàng để báo lừa đảo và đề nghị chặn, tra soát giao dịch; giữ lại số điện thoại, tài khoản nhận tiền, tin nhắn, biên lai; rồi trình báo cơ quan công an và đổi mật khẩu các tài khoản đã lộ.
Làm deepfake người khác có phạm luật không?
Dùng hình ảnh người khác cần họ đồng ý theo Bộ luật Dân sự; Luật Trí tuệ nhân tạo bắt gắn nhãn nội dung mô phỏng người thật khi đưa ra công chúng và cấm dùng để lừa dối gây tổn hại nghiêm trọng. Dùng deepfake chiếm đoạt tài sản là lừa đảo, có thể bị xử lý hình sự.
Nguồn đối chiếu
Tài liệu gốc đã dùng để kiểm dữ kiện trong bài. Tính năng, gói và chính sách có thể đổi sau ngày cập nhật bài; khi thấy khác, hãy theo tài liệu gốc.
- VietTimes, 29/01/2026: Chuyên gia Cục A05 cảnh báo 4 thủ đoạn lừa đảo dịp Tết Bính Ngọ (viettimes.vn)
- Thanh Niên, 23/06/2026: ACB cảnh báo 30 kịch bản lừa đảo trực tuyến phổ biến tại Việt Nam (thanhnien.vn)
- Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 (Cổng văn bản Chính phủ) (datafiles.chinhphu.vn)
- Nghị định số 142/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Trí tuệ nhân tạo (Cổng văn bản Chính phủ) (datafiles.chinhphu.vn)